ZAPARCIA
Zaparcie, to przedłużenie zalegania treści pokarmowej w jelicie grubym, w następstwie czego dochodzi do wydalania stolca z wysiłkiem co kilka dni. Zaparcia mogą być okresowe lub przewlekłe.
EPIDEMIOLOGIA:
- 2-20% wśród populacji rasy białej
- u młodzieży częściej u chłopców
- u osób dorosłych częściej u kobiet
- częściej u osób w podeszłym wieku
PRZYCZYNY ZAPARĆ OKRESOWYCH:
- niewłaściwe odżywianie (małe ilości spożywanych posiłków, małe ilości wypijanych płynów, jedzenie w pośpiechu, zbyt mała ilość błonnika w pokarmach)
- zaburzenia emocjonalne
- tzw. gorączka podróżnych
- ciąża i miesiączka
PRZYCZYNY ZAPARĆ PRZEWLEKŁYCH:
- zaburzenia czynności motorycznej jelit
- zespół jelita nadpobudliwego
- rak jelita grubego
- choroby zapalne jelit
- zrosty pooperacyjne
- choroby dróg żółciowych i układu moczowego
- choroby narządu rodnego
- choroby metaboliczne (cukrzyca, niedoczynność tarczycy)
- u ludzi starszych: zmiany inwolucyjne w przewodzie pokarmowym, siedzący tryb życia i unieruchomienie spowodowane ciężkimi chorobami, zaburzenia neurologiczne i psychiczne, wpływ leków, w tym nadużywanie leków czyszczących
- choroby odbytu: szczeliny odbytu, guzki krwawnicze, uchyłki odbytnicy, wypadanie odbytnicy, odosobniony wrzód odbytnicy, u dzieci choroba Hirschprunga
OBJAWY KLINICZNE:
- brak regularnego oddawania stolca
- stolec oddawany z trudnem, zbity, kulkowy, czasami heterogenny lub ołówkowaty, często w niewielkich ilościach
- czasami stolec może być pokryty świeżą, wynaczynioną krwią
- czasami bóle przy oddawaniu stolca
- objawy ogólne (uczucie pełności w jamie brzusznej, wzdęcia, kruczenia, bóle kolkowe ustępujące po oddaniu stolca, bóle głowy, nudności, brak apetytu)
- niekiedy zaburzenia urologiczne
- nerwica wegetatywna
OBJAWY MOGĄCE WSKAZAĆ PRZYCZYNĘ ZAPARĆ:
- początek zaraz po urodzeniu: zmiany wrodzone
- we wczesnym dzieciństwie: choroba Hirschprunga
- ból odbytu: przyczyna miejscowa, np. szczelina odbytu
- krwawienie: rak jelita grubego, zapalenie końcowego odcinka jelita grubego, guzki krwawnicze, przetoki odbytnicze
- biegunki naprzemienne z zaparciami: rak jelita grubego, zespół jelita nadpobudliwego
- utrata masy ciałą: rak, odchudzanie się
- przybór masy ciała: niedoczynność tarczycy
ROZPOZNANIE:
- typowy wywiad chorobowy
- badanie per rectum
- badanie stolca na obecność krwi utajonej
- rekto-sigmo-kolonoskopia
- RTG dolnego odcinka przewodu pokarmowego
- pomiar czasu pasażu jelitowego
- manometria anorektalna
POWIKŁANIA:
- guzki krwawnicze
- wypadanie odbytnicy
- pwrzodzenia kałowe z lokalizacją w odbytnicy
- uchyłkowatość jelita grubego
- nadprodukcja śluzu wywołana przez utrudniony pasaż stolca przez kanał odbytu
- zaburzenia psychiczne związane z koncentracją uwagi na przebieg wypróżnień
OGÓLNE WSKAZÓWKI POSTĘPOWANIA W ZAPARCIU:
- ustalenie przyczyny zaparcia
- ustalenie dokładnego rozpoznania (zlecenie badań dodatkowych, koniecznych dla rozpoznania)
- wyznaczenie leczenia (bezpiecznego i efektywnego)
- zapobieganie nawrotom zaparć
LECZENIE - WSKAZÓWKI OGÓLNE:
- leczenie przyczynowe, jeśli istnieje uchwytna przyczyna zaparć
- prowadzenie aktywnego trybu życia, uprawianie gimnastyki, sportów
- dieta
- leczenie psychologiczne
- leczenie farmakologiczne
- leczenie uzdrowiskowe
LECZENIE DIETETYCZNE:
- wypijanie większej ilości płynów (2,5-3 litry dziennie)
- wypełnianie dziennego limitu tłuszczów tłuszczami roślinnymi
- dieta lekkostrawna, bogatoresztkowa (owoce, warzywa, chleb pełnoziarnisty, płatki kukurydziane, otręby pszenne)
- ograniczenie ostrych przypraw, napojów alkoholowych, kawy
- unikanie potraw zapierających (ryżu, makaronu, białego pieczywa, ograniczenie spożycia ziemniaków)
WSKAZANIA DO FARMAKOTERAPII:
- nieskuteczność postępowania niefarmakologicznego
- długotrwałe unieryuchomienie chorego
- konieczność stosowania leków, które wywołują zaparcia
- zaburzenia psychiczne: demencja, ciężka depresja
LECZENIE FARMAKOLOGICZNE:
- mieszanki ziołowe
- leki zwiększające przepuszczalność błony śluzowej jelita dla wody
- trudno wchłaniające się cukry
- leki powodujące pęcznienie treści jelitowej
- leki powlekające jelito
- leki prokinetyczne
- leki zmniejszające napięcie ściany jelita grubego
PRZECIWWSKAZANIA DO STOSOWANIA LEKÓW CZYSZCZĄCYCH:
- niedrożność jelit
- zapalenie okrężnicy
- uczulenie na niektóre leki
- niezidentyfikowany ból w jamie brzusznej
- ostrożnie w ciąży i okresie karmienia