WRZÓD TRAWIENNY
Wrzodem trawiennym nazywamy odgraniczony ubytek błony śluzowej w obrębie przewodu pokarmowego, najczęściej występujący w okolicy dwunastnicy i żołądka, radziej w przełyku, jelicie - dystalnie od połączenia żołądkowo-jelitowego lub w uchyłku Meckela.
EPIDEMIOLOGIA:
- dotyczy około 10-15% populacji
- wrzód żołądka dotyczy częściej osób starszych
- wrzód dwunastnicy występuje najczęściej między 20 a 60 rokiem życia
- wrzó dwunastnicy częściej występuje u mężczyzn
ETIOLOGIA:
- zaburzenia rónowagi między czynnikami agresji a czynnikami protekcji
- zakażenie Helicobacter Pylori (zwiększa 5-7 krotnie ryzyko zachorowania na chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy)
- leki, przede wszystkim niesterydowe leki zapalne
- stres
- palenie tytoniu
- obciążenie rodzinne
PATOGENEZA:
Czynniki agresji:
- nadmierne wydzielanie żołądkowe
- czynniki pobudzające wydzielanie kwasu solnego
- upośledzenie hamowania wydzielania żołądkowego
- upośledzenie neutralizacji kwaśnej treści w dwunastnicy
- żółć
- czynniki zakaźne (Helicobacter Pylori, wirusy, grzyby)
- stres
- leki (niesteroidowe leki przeciwzapalne i glikokortykosteroidy)
- używki (alkohol, palenie tytoniu, kawa)
- wewnątrztkankowe czynniki agresji
Cechy patogenetyczne Helicobacter Pylori:
- przyleganie do nabłonka żołądka
- penetracja połączeń międzykomórkowych
- przebywanie w warstwie ślubu pokrywającego nabłonek
- wydzielanie ureazy wytwarzającej amoniak
- produkcja cytoksyn
- wywoływanie cytolizy nabłonka i rozrywanie połączeń międzykomórkowych
- zwiększenie przepuszczalności warstwy śluzowej dla jonów wodorowych i pepsyny
- umożliwienie wraz z kwasem solnym i pepsyną tworzenia się niszy wrzodowej
Mechanizmy obronne błony śluzowej:
- bariera śluzówkowa
- niektóre hormony przewodu pokarmowego
- prawidłowe ukrwienie błony śluzowej
OBJAWY KLINICZNE:
- ból o różnym charakterze i nasileniu
- lokalizacja bólu: we wrzodzie żołądka ból jest zlokalizowany w okolicy dołka podsercowego; we wrzodzie dwunastnicy raczej w nadbrzuszu i na lewo od linii środkowej ciała
- promieniowanie: we wrzodzie żołądka niekiedy do pleców i nadbrzusza lewego; we wrzodzie dwunastnicy do pleców i prawego nadbrzusza
- rytmiczność występowania bólu: we wrzodzie żołądka wkrótce po jedzeniu; we wrzodzie dwunastnicy w czasie 1-3 godzin po jedzeniu a ponadto w godzinach nocnych i nad ranem
- uczucie niestrawności
- wymioty i nudności (częściej we wrzodzie żołądka)
- zgaga
- zaparcia stolca (częściej u chorych z wrzodem dwunastnicy)
- utrata masy ciała
- niedokrwistość jako następstwo krwawienia, często utajonego
- smoliste stolce (czasami)
- badanie fizykalne często nie ma wartości diagnostycznej; czasami bolesność uciskowa w miesjcu występowania owrzodzenia
ROZPOZNANIE:
- typowy wywiad i obraz kliniczny
- badanie endoskopowe
- biopsja żołądka
- RTG górnego odcinkaprzewodu pokarmowego
- badanie stolca w kierunku obecności krwi utajonej
- badania morfologii krwi
ROZPOZNANIE RÓŻNICOWE:
- wczesny rak żołądka
- zapalenie żołądka
- niestrawność czynnościowa
- choroba refluksowa
- zapalenie trzustki
- choroba wieńcowa
POWIKŁANIA:
- krwotok
- penetracja wrzodu w kierunku trzustki
- przebicie ściany żołądka lub dwunastnicy
- zwężenie odźwiernika (obfite wymioty, objawy niestrawności, odwodnienie i stopniowe wyniszczenie)
- rak żołądka
LECZENIE:
- zmiana trybu życia (unikanie stresó, zachowanie ogólnych zasad higieny życia, zaprzestanie palenia tytoniu, zakaz picia alkoholu i kawy w ostrej fazie choroby)
- dieta (wykluczenie potraw pobudzających wydzielanie kwasu solnego, ciężkostrawnych i wzdymających)
- leczenie farmakologiczne
ZAPOBIEGANIE NAWROTOM:
- skuteczna eradykacja zakażenia Helicobacter Pylori
- przestrzeganie ogólnych reguł dietetycznych
- bezwzględny zakaz palenia tytoniu
- unikanie alkoholu i czarnej kawy
- leczenie sanatoryjne
- niekiedy leki
WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO:
- przebicie wrzodu
- krwawienie nie dające się opanować zachowawczo
- zwężenie odźwiernika
- wrzody nie gojące się w czasie 2-4 miesięcy
POWIKŁANIA PO CHIRURGICZNYM LECZENIU:
- zespół poposiłkowy
- zespół pętli doprowadzającej i odprowadzającej
- nawrót wrzodu
- zespół powagotomijny